Vào mùa nắng nóng, không chỉ người chăn nuôi cảm thấy áp lực, mà chính đàn gà mới là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Khi đàn gà rơi vào tình trạng stress nhiệt nghiêm trọng, chúng có thể giảm ăn, chậm lớn, giảm năng suất và chết rải rác, thậm chí làm bùng phát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Stress nhiệt là gì?
Stress nhiệt (heat stress) được định nghĩa là một tình trạng gây ra khi cơ thể động vật đang hiện diện trong môi trường có nhiệt độ quá cao, làm cho vật nuôi không duy trì được thân nhiệt ổn định như mức độ thường có trong điều kiện tối ưu. Khi tình trạng này kéo dài, các chức năng sinh lý như trao đổi chất, hô hấp, tiêu hóa và miễn dịch đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng dẫn đến gà kiệt quệ và chết đột tử.
Với tên gọi của hiện tượng là “stress nhiệt” nhiều người sẽ lầm tưởng rằng chỉ có nhiệt độ mới ảnh hưởng tới vật nuôi mà quên mất thiếu yếu tố độ ẩm. Thực tế chỉ ra rằng ở Việt Nam, tại nhiều thời điểm trong năm thì ẩm độ trong không khí mới thật sự là trở ngại lớn gây tác động bất lợi lên vật nuôi mà người chăn nuôi lại rất khó cải thiện được yếu tố này.
Khi nhiệt độ tăng cao, gà phải thở nhanh để đẩy nhiệt ra ngoài. Quá trình này tiêu tốn nhiều năng lượng và làm mất cân bằng giữa sinh nhiệt và toả nhiệt. Không chỉ nhiệt độ, độ ẩm cao cũng khiến gà khó tản nhiệt hơn. Độ ẩm lớn làm giảm khả năng bay hơi qua đường hô hấp, khiến gà ngột ngạt và mệt mỏi nhanh hơn.
Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm lên gà được mô tả như sau:
- Vùng thoải mái: Nhiệt độ từ 20-24℃, độ ẩm dưới ~70%, thân nhiệt gà được duy trì ở mức ổn định, ít nguy cơ stress.
- Vùng cảnh báo: Khi nhiệt độ chạm 24-26℃ và độ ẩm vượt 60-70%, gà bắt đầu có dấu hiệu sốc nhiệt. Tại mức nhiệt này tuy chưa quá cao nhưng chỉ cần độ ẩm cao cũng đẩy gà vào vùng cảnh báo.
- Vùng nguy hiểm: Từ 26-30℃, độ ẩm >55-60%, mức độ stress tăng mạnh. Khi độ ẩm tăng trên 75%, chỉ cần nhiệt độ từ 26-28℃ đã đủ gây nguy hiểm cho gà.
- Vùng khẩn cấp: Khi nhiệt độ >30℃ kết hợp với độ ẩm >60%, gà dễ dàng đối mặt với sốc nhiệt nghiêm trọng. Đặc biệt nguy hiểm là vùng nhiệt độ >32℃ và độ ẩm >70%, nguy cơ tử vong trên gà sẽ cao nếu không có các biện pháp làm mát kịp thời.
Vì sao gà dễ bị stress nhiệt mùa nóng?
Gà là loài vật nuôi đặc biệt nhạy cảm với nhiệt độ cao và có nhiều yếu tố sinh lý – môi trường khiến chúng dễ rơi vào trạng thái stress nhiệt trong mùa hè. Đây là một trong những thách thức lớn nhất đối với người chăn nuôi, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới như ở Việt Nam.
1. Gà không có tuyến mồ hôi – Cơ chế điều hòa thân nhiệt kém hiệu quả
Khác với con người, gà không có tuyến mồ hôi để thoát nhiệt. Thay vào đó, chúng chỉ có thể làm mát cơ thể bằng cách há mỏ thở gấp (tăng tần số hô hấp) và tỏa nhiệt qua vùng mào, chân và da không phủ lông. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ hiệu quả khi nhiệt độ môi trường ở mức trung bình. Khi nhiệt độ vượt ngưỡng chịu đựng, đặc biệt trên 32–33°C, khả năng tản nhiệt của gà giảm mạnh, dễ dẫn đến sốc nhiệt, mất nước, rối loạn điện giải và thậm chí tử vong nếu không can thiệp kịp thời.
2. Nhiệt độ lý tưởng thấp hơn nhiều so với thực tế chuồng nuôi mùa hè
Nhiệt độ tối ưu để gà phát triển khỏe mạnh thường chỉ ở mức 26–28°C đối với gà lớn. Tuy nhiên, trong mùa hè, nhiệt độ chuồng nuôi – nhất là các trại sử dụng mái tôn hoặc không được cách nhiệt tốt – có thể vượt 35–38°C, thậm chí lên tới 40°C trong các đợt nắng nóng đỉnh điểm. Điều này vượt xa khả năng điều hòa thân nhiệt tự nhiên của gà, tạo ra áp lực sinh lý lớn kéo dài.
3. Mật độ nuôi dày, thông thoáng kém
Nhiều trại nuôi công nghiệp hiện nay duy trì mật độ nuôi rất cao để tối ưu chi phí. Tuy nhiên, điều này vô tình làm tăng sinh nhiệt trong chuồng, đặc biệt khi kết hợp với hệ thống thông gió không hiệu quả, ít cây xanh che bóng, hoặc thiết kế chuồng hở kém lưu thông khí. Không khí nóng và ẩm tích tụ dẫn đến tình trạng ngột ngạt, thiếu oxy, gia tăng nguy cơ stress nhiệt và bùng phát các bệnh hô hấp, tiêu hóa.
4. Áp lực tăng trưởng ngày càng cao
Các giống gà hiện nay, đặc biệt là gà thịt công nghiệp, được lai tạo để đạt tốc độ tăng trưởng cực nhanh, hiệu suất chuyển hóa thức ăn cao, nghĩa là quá trình trao đổi chất trong cơ thể diễn ra mạnh mẽ. Quá trình này sinh ra một lượng nhiệt nội sinh đáng kể, khiến gà dễ rơi vào trạng thái quá tải nhiệt trong môi trường nóng bức. Những cá thể có tăng trọng cao thường là những con bị ảnh hưởng đầu tiên khi nhiệt độ vượt ngưỡng an toàn.
